close
Agenda
naar publieksdag →
close
menu
publieksdag
Menu
wat-gaat-er-gebeuren
Wat gaat er gebeuren?
leven-met-een-tumor
Leven met een tumor
de-stichting
De stichting
care
Doneren
naar publieksdag →
samen sterk

Leven met een tumor

Veelgebruikte medicijnen

Patiënten met hersentumoren gebruiken vaak meerdere medicijnen. Dit gaat om medicijnen tegen de hersentumor zelf, zoals chemotherapie, of medicijnen tegen vocht rond de tumor (dexamethason). Daarnaast gaat het om medicijnen tegen de verschillende symptomen: medicatie tegen epilepsie, pijn of onrust. De middelen komen hier kort aan bod. Let op: Voorschrijven van medicatie is altijd maatwerk; een arts bepaalt, in overleg met de patiënt, de keuze voor een middel en dosis.

Naam Werkzame stof  Toediening 
Amitriptyline1 amitriptyline tablet 1-3 x daags 10-50 mg
Carbamazepine2 carbamazepine tablet 1-3 x daags 100-400 mg
CCNU9 lomustine capsules 40 mg
Clobazam2 clobazam tablet 10-20 mg
Cotrimoxazol12 trimethoprim/ sulfomethoxazol tablet 400/80 – 800/160 mg
Decadron3 dexamethason injectie 4 mg/ml
Dexamethason3 dexamethason tablet, capsule 2-4 x per dag 0,5/1,5 – 4 mg
Depakine2 valproïnezuur tablet/siroop 900-2500 mg per dag
Diazepam2,4 diazepam tablet/rectiole/injectie 3-4 x per dag 2-10 mg
Diphantoïne2 fenytoïne tablet 25-100 mg
Dormicum2 midazolam neusspray 2,5 mg per dosis
Duphalac6 lactulose stroop/poeder 30 ml per dag
Durogesic7 fentanyl pleister 12, 25,100
Dytenzide11 triamtereen-hydrochloorthiazide tablet 50/25 mg
Frisium2 clobazam tablet 10-20 mg
Haldol4 haloperidol tablet, druppels, injectie
Keppra2 levetiracetam tablet 500-4000 mg per dag
Lactulose6 lactulose stroop/poeder 30 ml per dag
Levetiracetam2 levetiracetam tablet 500-4000 mg per dag
Losec8 omeprazol capsule 10-20-40 mg
Midazolam2 midazolam neusspray 2,5 mg per dosis
Motilium10 domperidon tablet, suspensie, zetpil 10-60 mg
MS-Contin7 morfine tablet met gereguleerde afgifte, 10-200 mg
Natriumvalproaat2 valproïnezuur tablet 900-2500 mg per dag
Natulan9 procarbazine capsule 50 mg
Oradexon3 dexamethason tablet 1,5 mg, injectie
Oxazepam4 oxazepam tablet 10-50 mg
Oxycontin7 oxycodon tablet 5-180 mg, 2x per dag
Oxynorm7 oxycodon capsule, drank, tablet 5-10-20 mg, tot 6x per dag
Pantozol8 pantoprazol tablet 40 mg
Paracetamol7 paracetamol tablet 500 mg
Primperan10 metoclopramide tablet, zetpil, drank, injectie 10-20 mg
Rivotril2 clonazepam tablet 3-4 x daags 1-2 mg
Seresta4 oxazepam tablet 10-50 mg
Seroxat1 paroxetine tablet 20 mg
Sevredol7 morfine tablet 10-20 rng (kortwerkend)
Stesolid2,4 diazepam tablet/rectiole 3-4 x per dag 2-10 mg
Tamoxifen3,9 tamoxifen tablet 10-20-30-40 mg
Tegretol2 carbamazepine tablet 1-3 x daags 100-400 mg
Temodal9 temozolomide capsule 5-20-100-250 mg
Thalidomide9 thalidomide tablet 100 mg
Tramal7 tramadol capsule, zetpil, injectie 50-200 mg
Tryptizol1 amitriptyline tablet 1-3 x daags 10-50 mg
Valium2,4 diazepam tablet/rectiole 3-4 x per dag 2-10 mg
Valproïnezuur FNA2 valproïnezuur zetpil 900-2500 mg per dag
Vincristine9 vincristine injectie
Xanax5 alprazolam tablet 1 mg
X-Praep6 sennosiden stroop
Zantac8 ranitidine tablet 75 mg
Zofran10 ondansetron tablet, zetpil, injectie 2-16 mg
1. antidepressivum; 2. anti-epilepticum; 3. hormoon; 4. anxiolyticum, benzodiazepine; 5. antipsychoticum; 6. laxans; 7. analgeticum; 8. maagslijmvliesbeschermer; 9. oncolyticum, chemotherapeuticum; 10. antimeticum; 11. antidiureticum; 12. antibioticum.

 

Patiënten met een glioom of een andere hersentumor hebben vaak epilepsie; dit geldt vooral voor patiënten met een laaggradig glioom. De neuroloog zal na het stellen van de diagnose epilepsie overgaan tot het voorschrijven van een anti-epilepticum. Tegenwoordig worden deze medicijnen niet meer profylactisch (uit voorzorg) voorgeschreven als er nog geen epileptische aanvallen zijn opgetreden, maar alleen in geval van het optreden van epileptische aanvallen.

Er zijn vele anti-epileptica beschikbaar. De meeste gebruikte zijn: natriumvalproaat (Depakine), carbamazepine (Tegretol), fenytoine (Diphantoine), oxcarbazepine (Trileptal), levetiracetam (Keppra) en lamotrigine (Lamictal). In het algemeen wordt er begonnen met één medicijn, en wordt het effect geëvalueerd. Het is de bedoeling dat de epilepsie wordt onderdrukt, en er geen hinderlijke bijwerkingen ontstaan bij de gebruikte dosering. Niet iedereen reageert hetzelfde op een medicijn. Zo heeft de één last van hinderlijke bijwerkingen bij slechts lage dosering, terwijl de ander hoge doseringen probleemloos gebruikt. Ook is het niet zo dat de epileptische aanvallen altijd kunnen worden onderdrukt; bij laaggradige gliomen wordt slechts de helft van de patiënten aanvalsvrij met medicijnen. Als het met eerste medicijn niet lukt, wordt vaak een tweede erbij geprobeerd. Als het dan lukt om de aanvallen te onderdrukken, wordt vaak het eerste medicijn afgebouwd. Soms hebben patiënten meerdere soorten anti-epileptica nodig. De behandeling van de tumor zelf (met operatie, radiotherapie en/of chemotherapie) kan ook een gunstig effect hebben op de aanvalsfrequentie. Dit geldt zeker indien bij operatie, naast de tumor zelf, ook het hersengebied waaruit de epilepsie ontstaat (de epileptogene zone) veilig kan worden verwijderd.

De anti-epileptica hebben allemaal hun eigen bijwerkingen, die vermeld staan in de bijsluiter. Soms kunnen deze als zeer hinderlijk worden ervaren: bijvoorbeeld haaruitval en gewichtstoename bij gebruik van natriumvalproaat (Depakine), wazig zien en instabiliteit bij gebruik van carbamazepine (Tegretol), prikkelbaarheid bij levetiracetam (Keppra). Bespreek altijd met uw arts wat u aan bijwerkingen merkt: dosisaanpassing of verandering van medicijn zijn wellicht nodig. Voor patiënt en arts is het als het ware laveren tussen positief effect (voorkomen van epileptische aanvallen wat de kwaliteit van leven gunstig beïnvloedt) en negatief effect (bijwerkingen die de kwaliteit van leven ongunstig beïnvloedt).

Bovengenoemde medicijnen zijn bedoeld om het ontstaan van aanvallen te voorkómen. Daarnaast bestaan er medicijnen die een aanval kunnen onderdrukken of doen ophouden, nadat de aanval al begonnen is. Voorbeelden hiervan zijn diazepam (Stesolid, rectiole voor rectale toepassing), clonazepam (Rivotril, druppels voor in de mondholte) en midazolam (Dormicum, neusspray).

Vele anti-epileptica hebben interacties met andere medicijnen. Dit betekent dat de medicijnen elkaars werking kunnen beïnvloeden; het ene medicijn zorgt ervoor dat het andere medicijn minder goed werkt, of juist extra sterk werkt. Bespreek  altijd met uw arts de eventuele interactie van anti-epileptica met medicijnen die u al gebruikte.

 

laatst bijgewerkt 6 september 2019

Hiervoor wordt verwezen naar het aparte hoofdstuk chemotherapie.

Corticosteroiden zijn bijnierschorshormonen die ook natuurlijk in het menselijk lichaam voorkomen. Bij patiënten met hersentumoren wordt vaak het corticosteroid dexamethason voorgeschreven. Het is een krachtig middel waarop patiënten vaak goed reageren. Dit komt door het oedeem (vocht) bestrijdend effect van het medicijn. Rondom een hersentumor bevindt zich vaak een oedemateuze zone, die mede leidt tot neurologische uitvalsverschijnselen en bv hoofdpijn door hogere druk in het hoofd. Vaak leidt dexamethason al in enkele uren tot afname van klachten en verschijnselen.

Helaas heeft dexamethason ook vele nadelige effecten, wat de reden is om altijd te streven naar een zo kort mogelijke periode van gebruik, en een zo laag mogelijke dosering. Enkele nadelige neveneffecten zijn

  • het ontstaan van spierzwakte (vooral in de bovenbenen, hierdoor moeite met opstaan uit een stoel, traplopen, etc)
  • dunner wordende ledematen terwijl romp en hoofd dikker worden
  • dunnere en kwetsbaardere huid
  • botontkalking
  • gedragsverandering
  • eetlusttoename
  • ontstaan van hoge bloeddruk
  • suikerziekte
  • ontstaan van enkeloedeem (vocht vasthouden in de onderbenen)
  • slaapstoornissen
  • onrust en angstige gevoelens.

De kans om negatieve bijwerkingen te ontwikkelen houdt zeker verband met langer gebruik en hogere doseringen. Het is ook van belang om altijd de door u gebruikte dosering goed bij te houden en niet zomaar te stoppen met inname; plots stoppen kan gevaarlijke effecten op het lichaam hebben. Bespreek e.e.a. altijd met uw arts.

Het gebruik van dexamethason kan ook leiden tot een hogere kans op het krijgen van maagproblemen, vooral bij patiënten die voorheen al maagproblemen hadden. Bij deze patiënten worden dan ook maagbeschermende medicijnen (bv zantac, losec) voorgeschreven ten tijde van dexamethason gebruik.